Herken de kat in de zak!

Een occasion kopen lijkt een makkie. Advertentie bekijken, proefritje maken, een beetje afdingen, en klaar is kees. Maar pas op, een kat in de zak zo gekocht. Hoe je die herkent, vertellen de keurmeesters van TÜV Nord.

Tekst: Philip Hofman Foto’s: Andrew Walkinshaw | Met medewerking van TÜV NORD Nederland

Initiatieven als de Nationale Autopas (NAP), Bovag Garantie en de diverse huiskeurmerken die dealers hanteren voor jonge occasions van hun merk, hebben het kopen van een gebruikte auto een minder riskante onderneming gemaakt dan vroeger. Dat neemt niet weg dat er nog genoeg redenen zijn om bij het kopen van een occasion behoedzaam te werk te gaan. Niet iedere gebruikte auto is immers voorzien van een volledige onderhoudshistorie en een NAP. Daarbij worden er ook in ons land, ondanks de Nationale Autopas, toch nog kilometertellers teruggedraaid. Volgens de stichting achter de pas is er bij een op achttien auto’s gefraudeerd met de tellerstand. Of dat een betrouwbaar cijfer is, valt moeilijk te verifiëren. Kopen met garantie biedt tijdelijke zekerheid, maar niettemin: het is beter om gebreken op te merken voordat de koop wordt gesloten. Dan kunnen er met de verkoper duidelijke afspraken worden gemaakt over uit te voeren reparaties. Bij het kopen van een occasion is het beter om af te gaan op de technische staat van de auto, dan blindelings te vertrouwen op papieren beschermengelen als een garantiebewijs, onderhoudshistorie, en NAP. En laten we wel wezen; ook occasions die een of meerdere van die papieren zekerheden ontberen, kunnen een goede koop zijn. Namelijk, als de prijs in overeenstemming is met de technische staat. Maar hoe beoordeel je als leek de conditie van een gebruikte auto? Daarvoor gingen we te rade bij de keurmeesters van TÜV NORD Nederland in Apeldoorn. Wie de tips op de pagina’s hierna volgt, verhoogt de kans met een deugdelijke occasion thuis te komen aanzienlijk.

Vier adviezen vooraf
Voordat we de handen uit de mouwen steken voor de inspectie, enkele belangrijke adviezen vooraf. Het eerste advies: doe je huiswerk, voordat je een auto gaat bekijken. Internet is hierbij een fantastisch hulpmiddel. Bezoek fora waar eigenaren over de auto in kwestie ervaringen uitwisselen. Met een beetje ijver kom je erachter wat veel voorkomende zwakheden en kwaaltjes zijn van de auto waar je interesse naar uitgaat. Die kennis is waardevol om bij de inspectie van de auto te kunnen beoordelen of het exemplaar dat je voor je hebt in een betere of slechtere conditie is dan je op basis van zijn leeftijd en kilometerstand mag verwachten. Advies twee: Bekijk meerdere auto’s van hetzelfde model. Ook dat helpt om tot een beter oordeel te komen over de conditie van de auto, en of de vraagprijs daarmee correspondeert. Ga dus niet over een nacht ijs. Advies drie: Maak altijd een proefrit! Dat is de meest effectieve manier om een goed beeld te krijgen van een gebruikte auto. Maar voordat je gaat proefrijden, is het nuttig om de auto van binnen en buiten grondig te inspecteren. Advies vier: Doe dat op je gemak, het liefst zonder dat de verkoper om je heen drentelt. Veel verkopers hebben op iedere vraag of kritiekpunt hun antwoord klaar, of weten de aandacht behendig af te leiden van zaken die een verkoop in de weg staan. Als de auto bij een autobedrijf te koop staat, vraag dan dus om een proefrit, en zoek een rustig plekje op om de auto te bekijken. Particuliere verkopers zijn er meestal niet zo happig op om iemand die interesse toont in hun auto alleen een proefrit te laten maken. Vertel daarom van te voren dat je de auto alleen komt bekijken als er gelegenheid is om deze op je gemak te inspecteren en proef te rijden. Dat de verkoper daarbij aanwezig is, het zij zo.

Kader: Vier adviezen vooraf
1. Zoek informatie over technische zwakheden op internet
2. Bekijk meerdere auto’s
3. Maak altijd een proefrit
4. Inspecteer de auto grondig

Gereedschap
Bij het inspecteren van de auto in dit artikel is opzettelijk geen gebruik gemaakt van speciaal gereedschap of diagnoseapparatuur, omdat particuliere occasionkopers het ook zonder moeten doen. Het is wel sterk aan te raden een deel van de inspectie op een hefbrug uit te voeren, omdat het de enige manier is om goed te kijken naar zaken die zich aan de onderkant van de auto bevinden. Een klantvriendelijk autobedrijf zou er geen probleem mee moeten hebben dat je de te koop staande auto even op de brug wilt zetten. Wordt de auto aangeboden door een particulier, vraag dan of hij kan regelen dat de auto even bij een garagebedrijf in de buurt op de brug mag, zo nodig tegen betaling, of bied aan daarvoor zelf een afspraak te maken.


1. INTERIEUR

'Verkopers die ouderdomstekenen van een auto proberen te verdoezelen door bijvoorbeeld een ander 
stuur te monteren, vergeten de pedalen nogal eens.'

Hoe de auto er van binnen uitziet is niet alleen van belang om de staat van het interieur te beoordelen, maar ook omdat daar belangrijke aanwijzingen zijn te vinden voor de betrouwbaarheid van de kilometerstand van de auto. Is de bekleding van de stoelen gladgesleten, of helemaal kapot aan de buitenzijde, waar je instapt? Zo ja, dan duidt dat doorgaans op een torenhoge kilometerstand voor dat model auto. Maar geeft de teller een modale kilometerstand aan, dan moet je je afvragen of dat wel klopt. Bedenk hierbij dat de stoelen van een Mercedes S-klasse na anderhalve ton nog geen krimp geven, maar dat die van een goedkoop stadsautootje dan tot de ravels versleten kunnen zijn. Natuurlijk slijten de wangen van de stoelen ook sneller wanneer met een auto veel korte stukken zijn gereden, waarbij veel in- en uitgestapt is. Bekijk ook de slijtage van het stuur en de versnellingspook. Natuurlijk moet je er rekening mee houden dat sommige mensen de gewoonte hebben om tijdens het rijden voortdurend aan de pook of het stuur te frunniken, waardoor deze sneller slijten. Het is daarom aan te raden om naar meerdere aspecten van de auto te kijken, die in combinatie iets vertellen over het aantal kilometers dat de auto gedraaid heeft. De veiligheidsgordels, vloermatten en pedalen vertellen ook een verhaal. Als er rafels aan de randen van de gordels hangen, en de pedalen zijn zichtbaar afgesleten van veelvuldig voetenwerk, dan kun je er vanuit gaan dat de auto die je bekijkt in de hoogste groep zit qua kilometerstand. Verkopers die ouderdomstekenen van een auto proberen te verdoezelen door bijvoorbeeld een ander stuur te monteren, vergeten de pedalen nogal eens. Een vloermat met gaten erin spreekt ook boekdelen. Zitten er nieuwe matten in, vraag dan eens waarom, en speur verder naar andere tekenen van een hoge kilometerstand. Het op hun waarde schatten van dergelijke slijtagesporen is geen exacte wetenschap, maar een kwestie van ervaring en gezond verstand. Meerdere auto’s bekijken van hetzelfde model, met verschillende kilometerstanden, maakt het oordelen makkelijker. Kijk ook nog even in de bagageruimte. Til het tapijt op, om te zien of er sporen van uitdeuken en spuitwerk zitten, en of de bodem mooi droog is. Als het reservewiel en de gereedschapset op hun plek zitten, dan is dat een teken van netheid.

Schakelaars
Voort met de inspectie. Neem achter het stuur plaats, en kijk goed of er scheuren of sterren in de voorruit zitten. Trek de handrem aan; deze moet een tand of zeven naar boven kunnen bij een normaal gespannen handremkabel. Start de motor en controleer of de ABS- en airbagcontrolelamp uitgaan. Controleer nu of alle schakelaars werken. Probeer de ruitenwissers en -sproeiers, spiegelverstelling, elektrische raambediening en stoelverstelling als de auto daarmee is uitgerust. Zet de kachelventilator aan en probeer alle standen uit. Als de ruiten beslaan bij het verwarmen, dan kan dat komen door een lek in de kachelradiateur of de slangen. Wanneer een zoetige geur de auto vult, dan is dat het aroma van koelvloeistof; wederom een teken dat het koelsysteem ergens lekt. Zet de kachel weer in de normale stand en schakel nu de achterruitverwarming in. Luister goed of je het toerental van de motor iets hoort terugvallen. Zo ja, dan weet je dat de stroom die het verwarmingselement vraagt, geleverd wordt door de dynamo. De motor moet dan wat harder werken om de weerstand van de dynamo te overwinnen, waardoor het stationaire toerental een moment iets terugvalt. Schakel ook de airco in, en let op of deze direct aanslaat. Het aircolampje moet gaan branden en wederom zal het toerental een ogenblik inzakken. Houd je oog dus op de naald van de toerenteller en spits de oren. Schakelt de aircopomp in, dan moet nog blijken of het systeem ook goed koelt. Is dat niet het geval, dan moet gecontroleerd worden of er nog voldoende koudemiddel in zit. Dat is werk voor een aircospecialist. Een te laag niveau duidt op een lekkage, en is niet goed voor de levensduur van de pomp. Het vervangen en opnieuw vullen is prijzig.

Lichtbeeld
Parkeer de auto met de neus vlak voor een muur en zet het dimlicht aan om het lichtbeeld van de koplampen te controleren. Als de lichtbundel uit de ene koplamp hoger staat dan de andere, zou dat een teken kunnen zijn dat die eruit is geweest. Wellicht vanwege een defecte koplamp, maar het kan ook duiden op aanrijdingsschade. Maak er een notitie van, zodat je straks bij de controle buiten en onder de auto kunt dubbelchecken of daar andere aanwijzingen voor zijn. Draai ook even aan de knop waarmee de koplampen omhoog en omlaag kunnen worden gericht, en kijk goed naar de lichtbundel op de muur, om te zien of koplampverstelling naar behoren functioneert. Test nu de werking van de stuurbekrachtiging, als de occasion die heeft. Draai het stuur naar uiterst links en rechts, liefst met het raam of het portier open, zodat je goed kunt luisteren naar het geluid van de stuurbekrachtigingspomp. Een licht sissend geluid is normaal wanneer het systeem de overdruk kwijt moet. Een gierend geluid komt dikwijls van de pomp, en is een teken dat er te weinig olie in het reservoir zit. Dat is te controleren en bij te vullen in de motorruimte. Mits het niet aan een lekkage te wijten is, geen dure kwestie. Als het niveau van de stuurbekrachtigingsolie in orde is, zou het gierende geluid van de multiriem kunnen komen. Die kan versleten zijn of doorslippen, doordat hij niet strak genoeg meer is opgespannen.

Kader: Checklist interieur
1. Staaf de kilometerstand met het slijtagebeeld van het interieur
2. Controleer of alle waarschuwingslampjes doven na het starten
3. Test de werking van de airco
4. Luister of de stuurbekrachtigingpomp giert
5. Check alle knoppen en schakelaars op hun werking


2. EXTERIEUR

'Als het ernaar uitziet dat uitsluitend wasstraten zijn bezocht, wees dan alert op gemakzucht bij het onderhoud.'

Ga een meter of tien achter de auto staan en kijk eens goed of de koets mooi recht staat. Hangt de auto wat scheef, check dan of de banden aan de afhangende zijde veel te zacht zijn. Is dat niet zichtbaar het geval, en staat er geen zware belading, zoals een volle gereedschapskist in de kofferruimte aan de zijde die lager hangt, maak daar dan een notitie van. Het zou te wijten kunnen zijn aan een gebroken veer of een beschadigde draagarm - daar kijken we straks naar als de auto op de hefbrug staat. Nu we toch bij de banden zijn: kijk of er beschadigingen zitten in de wang van de band en de velgranden. Veel auto’s hebben oppervlakkige krassen op de velgen van het schuren langs stoepranden bij het inparkeren. Zorgelijker is een zodanige beschadiging, dat ook de bandwang is beschadigd. Als het karkas bloot is komen te liggen, is dat gevaarlijk. Een afkeurpunt voor de APK. Zit er een deuk in de velgrand, dan is er over een stoeprand of steen gereden. Dan heeft ook de wielophanging een oplazer van jewelste gekregen. Straks bij de proefrit dus extra opletten of de sporing nog goed is. Ga nu een meter of vijf voor en achter de auto staan om te zien of er abnormale wielstanden zijn waar te nemen. Abnormaal is een voor- of achterwiel wiel dat links anders staat dan rechts. 

Naadje van de kous
Nu nemen we de carrosserie onder de loep, te beginnen bij de portieren. Open ze stuk voor stuk en bekijk de hoeken, dat is een roestgevoelige plek. Inspecteer ook gelijk het plaatwerk bij de scharnieren en de sloten. Als het daar sterk vervuild is, is dat een teken dat voor het schoonhouden van de auto uitsluitend wasstraten zijn bezocht. Geen doodzonde, wel een reden om alert te blijven op andere tekenen van gemakzucht bij het onderhoud. Roest en deuken in de dorpels zijn een APK afkeurpunt, als die naar het oordeel van de keurmeester de dorpel verzwakken. Denk daar niet te licht over, want het herstel is vaak een kostbare zaak. Nu kijken we naar de naden tussen de plaatwerkdelen, te beginnen met die bij de portieren. Vanzelfsprekend moeten de naden overal ongeveer even breed zijn. Vergelijk bij twijfel het linker- en rechterportier. Zijn er opvallende afwijkingen, dan is het portier er vermoedelijk eens uit geweest wegens schade, en is er niet zo nauwkeurig gewerkt bij de herstelwerkzaamheden. In het meest ongunstige geval is de hele koets vervormd, en sluiten de deuren daarom niet goed meer. Dan zijn daar ook andere symptomen van, zoals slechte sporing. Check verder de naden rond de koplampen, boven de achterbumper, rond de motorkap, achterklep en spatschermen. Gescheurde rubbers van portieren of achterklep zijn een open invitatie voor vocht, waardoor de bekleding muffig kan worden. Waterlekkages kunnen ook het tapijt nat maken. Daaronder kan het roest veroorzaken, en als het in contactjes komt van bedrading onder de bodembekleding, liggen elektronicaproblemen in het verschiet. De lak kan ook sporen van niet nauwkeurig herstelde schade herbergen. Bekijk het plaatwerk bij goed licht om glans- en kleurverschillen op te merken. Wat ook nogal eens voorkomt zijn stofjes of vlekjes in de lak. Laatstgenoemden ontstaan wanneer de overgespoten plek niet goed vetvrij is gemaakt. Vocht in een koplamp of achterlicht kan komen door een barst in het glas, of een lekkend afdichtrubber, maar kan ook het gevolg zijn van slordig schadeherstel. Wederom goed kijken of andere tekenen dat bevestigen. Sluit de inspectie van de koets af met een beperkte proeve van de schokdempers: duw de auto met het lichaamsgewicht naar beneden op alle vier de hoeken. Het koetswerk mag een of twee keer kort naveren. Langer gewaggel betekent dat de schokbreker dringend moet worden vervangen.

Kader: Checklist exterieur
1. Staat de koets mooi recht en kloppen de wielstanden?
2. Check wielen en banden op schade
3. Zijn de carrosserienaden overal gelijk?
4. Inspecteer de lak op kleur- en glansverschillen
5. Kijk onder het tapijt van de kofferruimte


3. MOTORRUIMTE

'Liever een motorruimte die een beetje stoffig is, dan een die net is schoongespoten. Verkopers die een lekkage willen verdoezelen reinigen de motor vaak grondig.'

Geef niet alleen de ogen de kost onder de kap, maar ook de neus. Een sterke brandstofgeur duidt op een lekkage. Daar kun je niet mee blijven rondrijden. Nu een optische inspectie van de motorelektronica, te beginnen met de accu. Die hoort stevig vast te staan. De accupolen moeten vrij zijn van oxidatie, anders ontstaat er overgangsweerstand, waardoor bij koude omstandigheden de motor minder goed start. Bekijk ook de bedrading die op verschillende punten zichtbaar is. Ziet dat er rommelig uit, of zijn er verschillende soorten omhulsels te zien, dan is er waarschijnlijk een technische storing geweest, die al dan niet is opgelost. Maak de zekeringskast open en check of deze van binnen schoon en droog is.

Kader: Checklist motorruimte
1. Schoon gespoten motor? Pas op!
2. Check de motorvloeistoffen op niveau en aanblik
3. Inspecteer de motorpakkingen op lekkages
4. Zien de kabelboomomhulsels er netjes uit?
5. Controleer de vervangingsdatum van de distributieriem

Pakkingen
Het plaatmateriaal van de motorruimte moet vrij zijn van deuken en roest. Gelukkig komt dat laatste nog zelden voor. De motorruimte en het blok hoeven niet stralend schoon te zijn. Liever een motorruimte die een beetje stoffig is, dan een die net is schoongespoten. Verkopers die een lekkage willen verdoezelen reinigen de motor vaak grondig. Het kan zijn dat de lekkage nog niet is opgelost, en zich pas na 100 kilometer openbaart, als de motor helemaal warm is. Je merkt dat dus niet altijd na een kort blokje om. Let bij het inspecteren van de motorruimte dus goed op sporen van lekkende olie of koelvloeistof. De kritieke punten zijn de pakkingen van het kleppendeksel, en iets daaronder, van de cilinderkop. De pakkingen dienen ter afsluiting van de naden tussen de verschillende delen van het motorblok. Een zaklamp is onontbeerlijk om ze te zien. De naden hoeven niet helemaal kurkdroog te zijn, een klein beetje zweten mag. Druppelsporen verraden een ernstigere lekkage, waar echt wat aan moet gebeuren. Het vervangen van lekke pakkingen is tijdrovend, en dus een prijzige klus.

Riemen
Kijk of er ergens een sticker zit, waarop de laatste vervangingsdatum staat van de distributieriem. De riem zelf is niet zichtbaar, deze zit verborgen achter een deksel. Probeer de vervangingsdatum op de sticker te verifiëren in de onderhoudshistorie van de auto, als die erbij zit. Een merkdealer kan vertellen wat het vervangingsinterval is. Een gebroken distributieriem kan zware motorschade veroorzaken. Zorg dus dat de riem bij aankoop preventief vervangen wordt, als niet duidelijk is wanneer dat voor het laatst is gedaan. Controleer nu de conditie van de multiriem, die pal naast het motorblok zit, en goed zichtbaar is met het blote oog. Via deze riem drijft de krukas de pomp van de stuurbekrachtiging en airco aan, en nog belangrijker: de dynamo, die alle stroom levert. De binnenkant van de riem kan zichtbaar uitgedroogd en versleten ogen, met kleine scheurtjes in het rubber. Ook moet hij er niet bijhangen als een slap koord. Ziet de riem er slecht uit, dan kwam de eigenaar vermoedelijk weinig in de garage voor onderhoud, of is het garagebedrijf slordig. Bij nauwgezet onderhoud wordt de staat van de multiriem nauwlettend in de gaten gehouden en tijdig vervangen, omdat het een vitaal onderdeel is. Het vervangen is doorgaans een half uur tot een uur werk, en de riemen zelf kosten enkele tientjes. Duurder wordt het, wanneer de riem moeilijk toegankelijk is, of ook de spanrollen vervangen moeten worden.

Vloeistoffen
Nu checken we alle vloeistoffen. Ook dat is een snelle, effectieve manier om iets over de conditie van de motor en de onderhoudsdiscipline van de vorige eigenaar te weten te komen. Eerst de motorolie. Bij een net onderhouden auto zit het niveau precies tussen het minimum en maximum in. Een te laag motorolieniveau is een teken van achterstallig onderhoud of een hoog olieverbruik, met kans op motorschade. Een te hoog niveau is ook niet goed, omdat er dan olie in het inlaatsysteem van de motor kan komen. De olie verbrandt dan met het brandstofmengsel mee, waardoor de katalysator of roetfilter schade kunnen oplopen. Een te hoog olieniveau bij een dieselauto kan een teken zijn dat er diesel in het oliecarter terecht is gekomen door een inwendige lekkage. Bij benzinemotoren moet de olie bruin van kleur zijn, en enigszins transparant. Oude olie is pikzwart. Bij dieselmotoren is zwarte motorolie normaal. Zitten er zichtbare metaaldeeltjes in de olie, dan is dat een teken van vergevorderde slijtage. Kijk ook eens goed naar de onderkant van de olievuldop. Als daar een dikke mokkakleurige drap op zit, sludge genaamd, dan zit er vocht in de olie. Dat kan komen doordat de auto veel stilstaat, of alleen maar korte ritjes maakt, en nooit eens goed warm wordt. Er kan ook een interne waterlekkage zijn, door een lekke koppakking of erger: scheurtjes in de cilinderkop. Sludge hoopt zich aan de bovenkant van het motorblok op. Schijn ook eens met een zaklantaarn in de vulopening. Zie je daar ook sludge, dan is deze motor al lange tijd niet in goede conditie. Olie verversen is geen remedie voor sludgevorming. Werp nu een blik op de overige vloeistofreservoirs onder de kap. Eerst de belangrijkste: de koelvloeistof. De kleur moet mooi helder zijn. Als het expansievat van binnen vuil en vettig is, dan zit er olie in of een andere vervuiling, bijvoorbeeld door een lekkende koppakking. Dan de remvloeistof. Staat deze op het minimumniveau, dan kunnen de remvoeringen versleten zijn, omdat er dan meer vloeistof uit het reservoir in het systeem stroomt, en daar blijft zitten. Een te laag niveau van de stuurbekrachtigingsolie verraadt echter een lekkage. 


4. PROEFRIT

'Om er achter te komen of de vierwielaandrijving naar behoren functioneert, moet je de modder in. Daar zitten verkopers niet op te wachten.'

Dan zijn we nu aangekomen bij het belangrijkste beoordelingsinstrument van de occasionkoper: de proefrit. Het criterium is heel simpel: de auto moet gewoon lekker rijden. Ernstige gebreken zijn vrijwel altijd te voelen achter het stuur. Start de motor, en let op of de startmotor zonder aarzeling gaat draaien. Dat is een proeve is van een goede accuspanning. De startmotor moet weer uitslaan, zodra de verbrandingsmotor aanspringt. Als hij een moment blijft hangen, is het mechanisme waarschijnlijk vervuild, of in het ergste geval versleten. Het is goed het oor te luister te leggen buiten de auto bij het starten. Het liefst met geopende motorkap. Handig dus als je de auto samen met iemand bekijkt. Vraag anders de verkoper te starten, en speel zelf de luistervink. Een licht getik van de klepstoters is normaal als een auto langere tijd heeft stilgestaan, maar het geluid moet na een seconde of 30 weer verdwenen zijn. Als ook bij een warme motor getik of geratel te horen is, vergt dat nader onderzoek. Maar dat hoort niet, en is hoe dan ook geen bemoedigend teken. Kijk ook goed naar de vibratie van het motorblok. Staat het zichtbaar te schudden, dan loopt de motor onregelmatig. Dat kan meerdere oorzaken hebben. Het kan een kleinigheid zijn als een kabelbreukje, of de auto kan aan nieuwe bougies toe zijn. Maar het kan ook duiden op duurdere problemen. Bij een dieselmotor kunnen bijvoorbeeld de verstuivers defect zijn. Een elektronisch onderdeel zoals de bobine kan de geest hebben gegeven, of een sensor van het motormanagement. Alleen nader onderzoek kan de oorzaak aan het licht brengen, maar als de verkoper niet heel rap kan aantonen dat het een onschuldige oorzaak heeft, ga dan een deurtje verder, want de kat in de zak ligt hier op de loer.

Rooksignalen
Wat er uit de uitlaat komt, zegt ook iets over de gezondheid van de motor. Witte damp is condens in het uitlaatsysteem, die bij het opwarmen verdampt. Als de motor en uitlaat goed op bedrijfstemperatuur zijn, moet de damp verdwijnen. Blijft de damp, dan is het mogelijk dat er koelvloeistof weglekt. Lichtblauwe rook ontstaat bij verbranding van motorolie. Olie uit het carter komt in de verbrandingsruimte. Dat zie je niet alleen, het is ook te ruiken. Lekke pakkingen, scheurtjes in het motorblok, of motorslijtage zijn de oorzaken. Het vervangen van pakkingen is al redelijk arbeidsintensief, maar de laatstgenoemde oorzaken zijn nog veel kostbaarder om recht te zetten. Blauwe rook kondigt doorgaans een dure reparatie of motorrevisie aan. Zwarte rook is een teken van een onvolledige verbranding, waarbij de motor te veel brandstof, of juist te weinig lucht krijgt. Omdat er door moderne motorelectronica zo goed als niets meer is af te stellen, is zwarte rook vaak een symptoom van een motordefect. Diesels zullen doorgaans even zwart roken bij een flinke dot gas, zoals bij stevig accelereren. Dat is normaal. De turbo nodig heeft wat tijd nodig om voldoende luchtdruk op te bouwen, waardoor de verbranding een moment niet optimaal is. Bij plotseling gasgeven kunnen ook roetdeeltjes die aan de binnenwand van de uitlaat zijn blijven plakken, naar buiten worden geblazen. Na een paar keer flink gas geven moet deze vorm van roetuitstoot verdwijnen. Als een dieselauto blijft roeten bij een constant toerental, dan is er iets anders aan de hand, zoals een verstopt luchtfilter, lekkende verstuivers, of een probleem met de EGR-klep. Die klep leidt uitlaatgassen terug naar het inlaatsysteem om de uitstoot van stikstofoxiden terug te dringen. Vervanging van de klep is een dure klus.

Krachtoverbrenging
Nu gaan we rijden. Gaat de versnellingspook moeilijk in de eerste of tweede versnelling? Schakel dan de motor weer uit en probeer het nogmaals. Als de eerste versnelling nu wel soepel ingelegd kan worden, dan ontkoppelt de koppeling niet volledig. Dat is een afstelkwestie, waarvan de kosten gering zijn. Hakerigheid en kraakgeluiden tijdens het schakelen zijn bij oudere auto’s vaak te wijten aan een versleten koppeling of defecte of versleten syncromeshringen van de versnellingsbak. Deze ringen stemmen de snelheden van in elkaar grijpende tandwielen in de bak op elkaar af. Bij occasions met een lage of gemiddelde kilometerstand kan het een kwestie zijn van het smeren van het bedieningsmechanisme van de bak, of het afstellen van het schakelsysteem. Springt de pook van een handbak uit de versnelling tijdens het rijden, bijvoorbeeld bij gas loslaten, dan ligt dat bij jonge auto’s vaak eveneens aan de afstelling van de versnellingskabel. Bij oudere beestjes met hoge kilometerstanden is het eerder een teken van slijtage van de versnellingsbak zelf, en dus veel kostbaarder. Dan praat je over een bakrevisie of het monteren van een nieuwe transmissie. Een kostbare zaak. Moet het koppelingspedaal erg hoog opkomen voordat koppeling aangrijpt, of slipt deze door tijdens het optrekken, dan is de koppelingsplaat versleten. Bij veel moderne auto’s is de koppeling echter zelfstellend met behulp van hydrauliek, en blijft het aangrijppunt gelijk, ook als de koppelingsplaat al flink is versleten. Lukt het om de auto zonder gas te geven soepel in beweging te brengen, dan weet je alvast dat het vliegwiel en de toerentalstabilisatie in orde zijn. Als er gebonk is te horen, en de auto schokt wanneer je het gas loslaat bij het accelereren, dan zit er speling op de aandrijflijn of is er wellicht een motorsteun defect. Het aanwijzen van de oorzaken van bijgeluiden blijft echter een lastige kwestie. Automatisch schakelende auto’s moeten soepeltjes beginnen te rollen, zodra je de pook in D zet en de voet van de rem haalt. Probeer ook uit of de automaat zonder hevige schokken en lange wachttijden van verzet wisselt. Daarvoor zijn diverse mogelijke oorzaken. Nadere diagnose is dus vereist om te weten te komen wat er precies aan de hand is. Bij auto’s met vierwielaandrijving is het vooral een kwestie van knopjes proberen: schakelt het 4WD systeem in zonder aarzelingen en bijgeluiden? Mooi. Maar  om er echt achter te komen of de vierwielaandrijving naar behoren functioneert, moet je de modder induiken! Daar zitten de meeste verkopers echter niet op te wachten...

Bijgeluiden
Houd tijdens de proefrit ook de oren gespitst. Gierende geluiden komen meestal vanuit de aandrijflijn, denk aan tandwielen en lagers. Een brommend geluid kan komen van de wiellagers of de banden. Als het geluid verandert wanneer met de auto opzettelijk wordt geslingerd, dan kan een wiellager stuk zijn. Door het slingeren verandert de belasting op het lager, en daarmee het geluid. Blijft het geluid hetzelfde, dan ligt het vermoedelijk aan de banden. Die kunnen vlakke kantjes hebben van lang stilstaan, of cupvorming hebben. Dat is een slijtagepatroon dat lijkt op een zaagtand. Daar kijken we straks ook naar bij de inspectie van de auto op de brug. Krakende of knappende geluiden bij het draaien aan het stuur van een voorwielaangedreven auto komen vaak van homokineten die aan vervanging toe zijn. Homokineten zijn askoppelingen die de aandrijfkrachten kunnen overbrengen onder een scherpe hoek, zoals op de vooras van een voorwielaandrijver. Hoe stuurt de auto? Kijk of het stuur mooi recht staat bij het rechtuitrijden op een vlakke weg. Nu hebben de meeste wegen een lichte bolling voor de afwatering, maar zelfs dat is geen reden om continu een flinke corrigerende stuurwieluitslag te hebben bij rechtuitrijden. Laat het stuur even los wanneer er geen ander verkeer in de buurt is. Trekt de auto naar links of rechts, dan moet hij opnieuw worden uitgelijnd. Ga bij hogere snelheid stevig op rem. Let er wel op dat achteropkomend verkeer niet wordt gehinderd. Als de auto nu sterk naar een kant trekt, dan kan dat komen door roest op de remschijf, of achterstallig onderhoud, waardoor vuil zich heeft opgehoopt in de remklauw en deze vast is komen te zitten. De klauw kan ook gecorrodeerd zijn, bijvoorbeeld door pekel.

Kader: Checklist proefrit
1. Draait de motor na het starten zonder tikken en schudden?
2. Wees alert op blauwe of zwarte rook uit de uitlaat
3. Let op of de versnellingsbak soepel schakelt
4. Luister goed naar bijgeluiden
5. De auto moet mooi rechtuit rijden


5. OP DE BRUG

'Als er nagelnieuwe banden onder een jonge occasion zitten, moet je je afvragen of er met de auto is gescheurd'

Roest en schade
Als de onderkant van de auto, net achter de voorbumper, beschadigd is, dan is er hard over drempels gereden. Daar krijgt de wielophanging een knauw van. Controleer de dorpels, bodem en uitlaat op roest. Kijk ook even naar de achterplaat van het chassis, die onder de bumper zit verstopt. Wat oppervlakkige roest kom je op veel plekken tegen, zoals op de assen en delen van de wielophanging. Dat is niet direct alarmerend, zolang het maar niet doorgerot is. Dat kun je zien en voelen. Prik met een schroevendraaier op de plekken die je niet vertrouwt. De chassisbalken moeten kreukvrij zijn. Dikke lagen tectyl en spuitwerk zijn hier en op andere plaatsen verdacht, omdat zo mogelijk rotte plekken en crashschade worden weggemoffeld. Kijk ook even of de kunststof kuipen in de wielkasten zitten. Bij het haastig oplappen van een gehavende auto vergeet men die nog wel eens terug te zetten.

Aandrijflijn
Een aandrijfashoes die vet of gescheurd is, laat water en vuil de homokineet binnendringen, terwijl smeervet naar buiten spoelt, waardoor deze kapot gaat. Dat kan een dure grap zijn, wanneer het om meer dan een van deze askoppelingen gaat. Als bij de proefrit gebonk en geschok was waar te nemen bij het accelereren en gas lossen, dan kan er speling op de aandrijflijn zitten. Nu kunnen we dat onder de auto controleren. Pak de aandrijfassen beurtelings vast en kijk of ze omhoog en omlaag zijn te bewegen. Als de speling meer dan een paar millimeter bedraagt, en de as voelbaar en hoorbaar heen hen weer kan worden gehaald, dan verklaart dat het bonkgeluid. Het vervangen van een homokineetkoppeling is doorgaans niet de meest tijdrovende klus. Maar let wel: als deze aan een kant van de auto moet worden vervangen, zal die aan de andere kant snel volgen. Controleer de oliekering van de versnellingsbak, de krukaskering en de carterpanpakking op lekken. De krukaskering behoort de levensduur van de auto mee te gaan - zeg circa 15 jaar. Een beetje zweten is geen probleem, zolang je het oliepeil goed in de gaten houdt. Maar of het een prettig gevoel is om daar mee rond te rijden...Een carterpanpakking kan iets lekken door verdroging en lang stilstaan. De pakking is doorgaans goed toegankelijk, en het vervangen daarom niet duur.

Onderstel
Voor een aantal van de volgende controles moeten de wielen vrij komen te hangen. Eerst kijken we onder de auto naar de schokbrekers. Druppelt er olie van een schokdemper naar beneden, dan is deze lek, en zul je hem moeten vervangen. Ga naast de auto staan en kijk in de wielkast naar de veren, vooral naar de bovenste en onderste ring. Die willen nog wel eens afbreken, onder andere door het rijden over verkeersdrempels. Het is een van de meest voorkomende APK-afkeurpunten. Rees tijdens de proefrit het vermoeden van een versleten wiellager, dan kunnen we dat nu verifiëren. Pak de banden met de ene hand van onder en de andere van boven vast, en probeer het wiel heen en weer te bewegen. Zit er bovenmatige speling op, dan is het lager versleten. Geef het wiel vervolgens een zetje, en luister als het ronddraait. Een versleten lager geeft een brommend geluid. Pak je het wiel met de handen in de ‘kwart voor drie’ positie, dan neem je bij het heen en weer wrikken van het wiel naast het lager ook de draaipunten van de wielophanging en de stuurinrichting mee.

Banden en remmen
Nu kijken we van onder de auto in de wielen naar de remschijven. Als er een rand te zien is, dus een dikteverschil tussen de buitenrand van de schijf en het schijfoppervlak, dan heb je een aardig idee van de mate van schijfslijtage. De minimumdikte staat in de schijf gestanst, maar kun je ook opvragen bij de merkdealer. Bij slijtage van meer dan een millimeter kondigt vervanging van de schijven zich reeds aan. Dan kijken we naar de staat van de banden. Meet of schat de profieldiepte. De wettelijke eis is minimaal 1,6 millimeter, maar beneden de drie millimeter neemt de waterafvoercapaciteit van de band sterk af, en komt vervanging in zicht. Kijk ook nog naar het slijtagepatroon van de band. De band kan aan de buitenkant meer zijn afgesleten door te lage spanning, of teveel toespoor. Vertoont vooral het midden van de band slijtage, dan was de bandenspanning structureel te hoog. Aai ook nog even met de hand van boven naar beneden over het loopvlak. Voel je scherpe hoekjes, een soort zaagtand, dan lijdt de band aan zogenoemde cupvorming, wat veroorzaakt kan worden door een verkeerde uitlijning of een te lage bandenspanning. Wanneer dat zo sterk is dat het stuur er van trilt, dan is dat ook een reden om nieuwe banden te monteren. Tel dat dus ook maar op bij de vraagprijs van de auto. Tot slot nog aandacht voor de leeftijdmarkering van de band. Bij de Ford Focus die in deze reportage figureert staat er 3807, wat staat voor week 38 uit het jaar 2007. Vooral bij zeer jonge occasions met een lage kilometerstand is dit een interessant gegeven. De banden van een nieuwe auto zijn altijd iets ouder dan de auto zelf. Als er onder een zeer jonge occasion, die pakweg 25.000 kilometer heeft gedraaid, banden zitten die jonger zijn dan de auto, dan roept dat de vraag op waarom. Er kan met de auto zijn gescheurd, waardoor de banden in no-time waren versleten, maar de kilometerteller kan ook zijn teruggedraaid. De banden passen dan dus wel bij de daadwerkelijke leeftijd van de auto, maar niet bij de te lage tellerstand. Zoals al eerder gezegd: bekijk meerdere aspecten van de auto, voordat je een conclusie trekt, maar wees op je hoede! De tips op de voorgaande elf pagina’s geven een behoorlijk beeld van een gebruikte auto, maar wie echt het naadje van de kous wil weten, kan de occasion natuurlijk ook nog professioneel en onafhankelijk laten keuren door de TÜV, ANWB of Dekra. De keurmeesters van TÜV NORD inspecteren gebruikte auto’s op maar liefst 300 punten. Geen kat in de zak die daar doorheen komt.

Kader: Checklist op de brug
1. Zoek schraapsporen van het racen over verkeersdrempels
2. Spuitwerk en dikke lagen tectyl kunnen schade camoufleren
3. Kijk of de aandrijfashoezen in goede staat zijn
4. Onderzoek de oorzaak van bijgeluiden tijdens de proefrit
5. Check slijtage aan banden, remschijven en -blokken