Mazelenuitbraak teistert de Bijbelgordel

Sinds het einde van mei verspreidt de mazelen zich in de Nederlandse Bijbelgordel als gevolg van diepgewortelde religieuze weerstand tegen vaccineren. De voortwoekerende ziekte is een gevaar voor ongevaccineerde kinderen. Het heeft een nieuwe discussie over verplicht inenten losgemaakt.

De mazelen grijpt om zich heen in de strook land die van de Zuidwestelijke kustprovincie Zeeland, door natuurgebied de Veluwe omhoog loopt tot aan de kop van Overijssel in het Noordoosten van Nederland. Er wonen in het gebied veel bevindelijk gereformeerden, die religieuze bezwaren hebben tegen het inenten van hun kinderen. Vaccineren zien ze als menselijk handelen dat de wil van God doorkruist. Nederland kent een Rijksvaccinatieprogramma waarin kinderen van 14 maanden oud worden ingeënt tegen bof, mazelen en rodehond, maar deelname is niet wettelijk verplicht. In 2013 was ruim 96 procent van de zuigelingen die in 2010 zijn geboren gevaccineerd. In de Bijbelgordel ligt dit percentage aanmerkelijk lager. Op sommige plekken is de vaccinatiegraad circa 60 procent. 

Groepsdruk
Volgens de gezondheidsautoriteiten is het risico voor ongevaccineerde baby’s die het gebied bezoeken klein. Toch waarschuwen sommige huisartsen ouders om geen onnodig risico te nemen, en weg te blijven uit het gebied tussen Zeeland en de Veluwe, dat een populaire bestemming is voor binnenlandse vakantie-uitjes. Het virus dat mazelen veroorzaakt is zeer besmettelijk. Een ziek kind kan volgens het RIVM met gemak tien anderen besmetten door hoesten en niezen. De ziekte kan complicaties als long- en hersenvliesontsteking veroorzaken en is in sommige gevallen dodelijk. Tijdens de vorige Nederlandse mazelenepidemie, tussen 1999 en 2000, belandden 150 kinderen in het ziekenhuis. Drie overleden aan complicaties. In een poging de huidige uitbraak in te tomen heeft Minister Edith Schippers van Volksgezondheid besloten een extra vaccinatieronde in te lassen voor kinderen uit risicogroepen. Het gaat om 6.000 kinderen van 6 tot 14 maanden oud uit gemeenten waar de vaccinatiegraad lager dan 90% is, en om kinderen van reformatorische gezindte, ongeacht waar ze wonen. GGD’s in de regio Midden Nederland hadden enkele weken eerder ouders in de Bijbelgordel per brief ook al aangeboden na schooltijd discreet thuis te komen inenten. Het aanbod was erop gericht de sociale controle en groepsdruk in de hechte reformatorische gemeenschap te omzeilen. Bij het huisbezoek biedt de GGD gelijk een DKTP-prik aan, die beschermt tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio. De animo was beperkt, maar iedere vaccinatie is er één, vindt de GGD.

Dwang
De mazelenuitbraak in het streng gereformeerde milieu heeft een debat losgemaakt over de vraag of de overheid ouders moet verplichten hun kinderen in te laten enten. Premier Rutte ging zover niet in zijn uitspraken, maar deed wel een dringende oproep aan predikanten om hun gemeenteleden aan te moedigen tot vaccinatie van hun kroost over te gaan. Hij beriep zich daarbij opmerkelijk genoeg op zijn eigen, hervormde geloof. Vanuit een Christelijke overtuiging zou je volgens de premier net zo goed de stelling aan kunnen hangen dat God ook de vaccinaties mogelijk heeft gemaakt, en vaccineren dus ook Zijn wil is. Het kan volgens de premier nooit de bedoeling van God zijn, om kinderen te laten lijden onder de mazelen. Dat de premier als gelovige sprak tot andere gelovigen en publiekelijk aan Bijbelinterpretatie deed, is een opvallende breuk met het standpunt van zijn partij over religie. De VVD beschouwt religie als iets voor achter de voordeur. Een persoonlijke kwestie, waar de overheid zich niet inhoudelijk in moet mengen. Maar nu zag de premier dat kennelijk anders. Ook andere politici, voornamelijk liberalen, deden soortgelijke oproepen als die van premier Rutte. De VVD-minister van Volksgezondheid, Edith Schippers, zei onomwonden dat niet inenten onverantwoord was. Haar partijgenoot uit de Eerste Kamer, theologe en voormalig hoogleraar medische ethiek Heleen Dupuis, deed daar nog een schepje bovenop door te pleiten voor het verplicht stellen van vaccinatie. De leerplicht is een inbreuk op de ouderlijke macht in het belang van het kind, redeneerde ze, dus dan kan er ook wetgeving komen voor een belangrijke gezondheidskwestie als vaccineren. De directeur van het RIVM, Roel Coutinho, ziet echter niets in verplichte vaccinatie. Dat kan het grote maatschappelijke draagvlak voor het Nederlandse vaccinatieprogramma wel eens ondermijnen, waarschuwde hij, en dan zijn we straks verder van huis.

Keuzevrijheid
Erik van der Staaij, voorman van de SGP, de partij waar veel bewoners van de Bijbelgordel op stemmen, verzuchtte dat het afgelopen moest zijn met de drammerige oproepen aan zijn achterban. Hij wees erop dat zijn mensen bepaald niet zitten te wachten op religieuze gelegenheidsargumentatie van iemand als oud-minister Els Borst (D66). Zij had ook verkondigd dat het niet bedoeling van God kon zijn, kinderen te laten lijden als er een prima mazelenvaccin voorhanden is. Hij wees erop dat Mevrouw Borst voor de SGP kiezers nog altijd de minister was die had gestreden voor een soepele euthanasiewetgeving. Bij de totstandkoming van die wet speelden Gods bedoelingen kennelijk geen rol voor haar, merkte Van der Staaij fijntjes op. Zelf nam hij geen duidelijk standpunt in over het al dan niet laten inenten van kinderen. Ouders moeten zich goed informeren en zelf afwegen of ze meedoen aan vaccinatie, aldus de SGP leider. Zijn partij is niet tegen vaccinatieprogramma’s, wel tegen vaccinatiedwang, verklaarde hij. Van der Staaij bepleitte ruimte voor verschillende standpunten en bovenal de vrijheid om te kiezen. Het leek er al met al op dat de liberalen en verkondigers van de onwrikbare moraal van stoel hadden gewisseld, nu het over het inenten van kinderen ging.